Specjalista ds. Deepfake

Specjalista ds. deepfake to prawnik (często z domieszką technologii / cyber) zajmujący się tym, co dzieje się, gdy czyjś głos, twarz lub wizerunek zostają przechwycone przez model generatywny i wykorzystane przeciwko tej osobie. Jego rolą jest nie tylko reagowanie po fakcie, ale też projektowanie procedur, które mają ograniczać ryzyko takich sytuacji po stronie firm i organizacji.

W praktyce w zakres tej specjalizacji wchodzi m.in.:

• Ocena, czy dane nagranie/obraz jest potencjalnym deepfakiem, oraz doradztwo, jakie kroki prawne można podjąć (zawiadomienia do platform, organy ścigania, UODO, sąd, wnioski o zabezpieczenie, roszczenia cywilne).
• Analiza, pod jakie przepisy podchodzi dane zachowanie: od naruszeń dóbr osobistych, wizerunku i danych osobowych, przez oszustwo, zniesławienie, stalking, aż po nowe rozwiązania w prawie karnym i regulacjach AI.
• Tworzenie polityk wewnętrznych dla firm i instytucji: zasady korzystania z generatywnego AI w marketingu i komunikacji, wymogi oznaczania treści syntetycznych, procedury reagowania na zgłoszenia deepfake’ów dotyczących pracowników, klientów czy osób publicznych.
• Współpraca z działami PR, bezpieczeństwa i IT przy reagowaniu na incydenty – od pierwszego komunikatu kryzysowego, przez działania zgłoszeniowe, po długoterminowe „czyszczenie” wizerunku.
• Doradztwo dla mediów oraz platform internetowych w zakresie moderowania treści, flagowania materiałów podejrzanych o manipulację, współpracy z fact-checkerami i wdrażania wymogów AI Act/DSA w obszarze deepfake.

To specjalizacja, w której prawnik musi czuć się swobodnie i w Kodeksie karnym, i w regulaminach platform społecznościowych, i w treści art. 50 AI Act, i w praktyce organów ochrony danych.

Deepfake funkcjonuje na przecięciu kilku reżimów prawnych naraz – i to właśnie czyni tę specjalizację tak ciekawą (i potrzebną).

Najważniejsze kierunki i ramy regulacyjne:

• AI Act – wprowadza obowiązek oznaczania treści, które stanowią deepfake (obraz, audio, wideo generowane lub istotnie modyfikowane przez AI) oraz wymogi przejrzystości wobec użytkowników. Deepfake jako taki nie jest zakazany, ale brak jasnego oznaczenia i wykorzystanie go w sposób wprowadzający w błąd może prowadzić do bardzo wysokich kar.
• Kodeksy i wytyczne dot. oznaczania treści AI – Komisja Europejska opracowuje wytyczne i kodeks praktyki dotyczące oznaczania treści generowanych przez AI, w tym deepfake’ów, co przekłada się na obowiązki dla dostawców systemów i „użytkowników wdrażających” (platform, nadawców, firm).
• Prawo karne i ochrona danych osobowych – w Polsce użycie deepfake’ów może podpadać m.in. pod przestępstwa: podszywanie się, groźby, przemoc wobec wizerunku, pornografia dziecięca, oszustwo, zniesławienie, a równolegle narusza RODO (przetwarzanie wizerunku, głosu, danych biometrycznych bez podstawy prawnej). Coraz większą rolę odgrywa też Prezes UODO i jego działania wobec platform, które nie chronią ofiar deepfake’ów.
• Prawo mediów i platform cyfrowych (DSA, krajowe regulacje) – duże platformy podlegają obowiązkom z zakresu moderowania treści, przeciwdziałania dezinformacji i zapewniania przejrzystości, co obejmuje także obowiązki dot. deepfake’ów (flagowanie, współpraca z fact-checkerami, informowanie użytkowników).
• Nowe inicjatywy legislacyjne i samoregulacje – w tym potencjalne zmiany w prawie karnym stricte adresujące deepfake, standardy branżowe dot. weryfikacji materiałów (watermarki, certyfikacja źródeł) i dobrowolne kodeksy praktyk dla mediów i platform.

Trend jest jasny: deepfake wychodzi z „dziwnego internetu” do głównego nurtu, a regulatorzy wyciągają po niego narzędzia zarówno z AI Act, jak i z prawa karnego, ochrony danych i mediów.

Specjalista ds. deepfake nie pracuje wyłącznie z ofiarami oszustw – choć to bardzo widoczna grupa. W praktyce jego/jej klientami są:

• Osoby publiczne i influencerzy – politycy, przedsiębiorcy, twórcy, celebryci, których wizerunek jest wykorzystywany w fałszywych reklamach, materiałach pseudo-informacyjnych albo kompromitujących wideo. Potrzebują szybkiej reakcji prawnej i komunikacyjnej.
• Zwykli obywatele – ofiary deepfake’ów o charakterze intymnym, zemsty, hejtu czy oszustwa. Często nie mają pojęcia, od czego zacząć: zgłoszenie na platformie? policja? UODO? pozew? Specjalista ds. deepfake prowadzi ich krok po kroku.
• Media, wydawcy, redakcje – które muszą nauczyć się weryfikować materiały (szczególnie w kontekście wyborów, konfliktów zbrojnych, afer politycznych) oraz wdrożyć wewnętrzne standardy publikacji i oznaczania treści generowanych przez AI.
• Platformy internetowe i serwisy społecznościowe – od polskich portali po globalne platformy, które wdrażają procedury wykrywania, znakowania, usuwania lub ograniczania zasięgu deepfake’ów oraz obsługę zgłoszeń użytkowników.
• Marki i firmy – ofiary fraudów i kampanii deepfake’owych (np. fałszywe wypowiedzi CEO, kampanie inwestycyjne „na wizerunek znanej osoby”), które potrzebują wsparcia w działaniach prawnych, komunikacyjnych i compliance’owych.

Do tego dochodzą kancelarie i organizacje pozarządowe, które tworzą programy wsparcia dla ofiar deepfake’ów, przygotowują raporty, rekomendacje, współpracują z regulatorami czy szkołami w zakresie edukacji.